• Да найбольш сур'ёзных парушэнняў заканадаўства аб працы ставіцца парушэнне парадку скасавання працоўнага дагавора (кантракту), заключанага з работнікам.
  • Так, не заўсёды пры прыняцці рашэння наймальнікам аб скасаванні працоўнага дагавора (кантракта) па ініцыятыве наймальніка выконваюцца парадак і ўмовы скасавання працоўнага дагавора (кантракта) па ініцыятыве наймальніка, вызначаныя артыкулам 43 Кодэкса, у адпаведнасці з патрабаваннямі якога не дапускаецца звальненне работніка ў перыяд часовай непрацаздольнасці (акрамя звальнення па пункце 6 артыкула 42 Кодэкса) і ў перыяд знаходжання работніка ў адпачынку, за выключэннем выпадкаў ліквідацыі арганізацыі, спынення дзейнасці індывідуальнага прадпрымальніка. Пры гэтым пры скасаванні працоўнага дагавора (кантракта) ў адпаведнасці з пунктам 1 артыкула 42 Кодэкса наймальнік абавязаны не менш чым за два месяцы да звальнення, калі больш працяглыя тэрміны не прадугледжаны ў калектыўным дагаворы, пагадненні, пісьмова папярэдзіць работніка аб маючым адбыцца звальненні. Скасаванне працоўнага дагавора (кантракта) па падставах, названых у пунктах 1 (акрамя ліквідацыі арганізацыі, спынення дзейнасці індывідуальнага прадпрымальніка), 2 і 3 артыкула 42 Кодэкса, дапускаецца, калі немагчыма перавесці работніка, з яго згоды, на іншую працу (у тым ліку з перанавучаннем).
  • Акрамя парушэння агульнай працэдуры звальнення па ініцыятыве наймальніка часта не ўлічваецца патрабаванне артыкула 46 кодэкса, якое прадугледжвае, што скасаванне працоўнай дамовы па ініцыятыве наймальніка (акрамя пунктаў 2 і 7 артыкула 42 кодэкса) вырабляецца пасля папярэдняга паведамлення, не пазней чым за два тыдні адпаведнага прафсаюза.
  • Часам у парушэнне патрабаванняў артыкула 37 кодэкса пры прыняцці наймальнікам рашэння аб спыненні працоўных адносін з работнікам па пагадненні бакоў на падставе яго заявы, звальненне работніка праводзіцца не ў тэрмін, вызначаны бакамі.
  • Выступаючы адной з бакоў калектыўнага дагавора, наймальнікі не заўсёды звяртаюць увагу на тое, што ў ім могуць утрымлівацца дадатковыя гарантыі для работнікаў, у выпадку скасавання з імі працоўных адносінаў. Паколькі калектыўны дагавор, з'яўляецца лакальным нарматыўным прававым актам, ён абавязковы для выканання наймальнікам, і невыкананне яго патрабаванняў цягне прымяненне штрафных санкцый, як за дапушчэнне іншых парушэнняў заканадаўства аб працы (Частка чацвёртая артыкула 9.19 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях).
  • Да ліку іншых парушэнняў заканадаўства аб працы, адказнасць за якія прадугледжана часткай чацвёртай артыкула 9.19 кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях, ставяцца парушэнні, якія пацягнулі для работніка шкодныя наступствы (прычыненне маёмаснага, маральнага і іншага ўрону ахоўных кодаксам правам і інтарэсам). Да такіх парушэнняў можна аднесці затрымку выдачы працоўнай кніжкі пры звальненні, непрадастаўленне працоўнага водпуску на працягу працоўнага года, парушэнне парадку прыцягнення да дысцыплінарнай (матэрыяльнай) адказнасці і інш.
  • Так да асобнай групы парушэнняў заканадаўства аб працы можна аднесці парушэнні, звязаныя з вядзеннем, улікам, захоўваннем і выдачай працоўных кніжак работнікаў.
  • Даволі часта ў парушэнне патрабаванняў пункта 79 інструкцыі аб парадку вядзення працоўных кніжак работнікаў, зацверджанай пастановай Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь ад 16.06.2014 № 40 пры прыёме ад работнікаў працоўных кніжак упаўнаважанай службовай асобай не выдаюцца распіскі ў атрыманні працоўнай кніжкі, якія складаецца ў адвольнай форме, якія змяшчаюць рэквізіты арганізацыі, у тым ліку друк наймальніка (прадстаўніцтва замежнай арганізацыі).
  • У многіх арганізацыях малога прадпрымальніцтва адсутнічаюць графікі працоўных адпачынкаў. У парушэнне патрабаванняў 168 кодэкса маюць месца прадастаўленне работнікам працоўных адпачынкаў не ў адпаведнасці з зацверджанымі наймальнікамі графікамі працоўных адпачынкаў. Таксама ў парушэнне патрабаванняў артыкулаў 153, 170 Кодэкса некаторыя наймальнікі прадастаўляюць работнікам працоўныя адпачынкі не ў працягу кожнага рабочага года (штогод).
  • Нярэдкія выпадкі, калі наймальнік, спрабуючы прыцягнуць работніка да адказнасці за дапушчаныя ім парушэнні, сам становіцца парушальнікам заканадаўства аб працы, не выконваючы парадак і тэрміны прыцягнення работнікаў да дысцыплінарнай адказнасці, устаноўленыя артыкуламі 199, 200 кодэкса. Акрамя таго, у некаторых выпадках да работнікаў прымяняюцца меры дысцыплінарнай адказнасці, якія не прадугледжаны заканадаўствам (напрыклад, строгая вымова, указанне).
  • З боку работнікаў варта адзначыць парушэнне імі правілаў унутранага працоўнага распарадку, іншых дакументаў, якія рэгламентуюць пытанні дысцыпліны працы. Здзяйсненне дысцыплінарнай правіны ў выглядзе прагулу без уважлівых прычын, з'яўленне на працы ў стане алкагольнага, наркатычнага або таксічнага ап'янення, а таксама распіццё спіртных напояў, ужыванне наркатычных ці таксічных рэчываў у працоўны час або па месцы працы.
  • Вынікі праверак выканання заканадаўства аб працы паказваюць, што дапушчаныя парушэнні працоўных правоў работнікаў з'яўляюцца следствам нізкай прававой культуры кіраўнікоў арганізацый, службовых асоб кадравых і юрыдычных службаў, неналежнага выканання імі сваіх службовых абавязкаў, незабеспячэння павышэння кваліфікацыі работнікаў. Адной з асноўных прычын парушэнняў заканадаўства аб працы з'яўляецца недастатковы ўзровень кваліфікацыі работнікаў кадравых службаў, прыём на гэтыя пасады асоб, якія не маюць юрыдычнай адукацыі.
  • З мэтай прафілактыкі парушэнняў заканадаўства аб працы і зніжэння колькасці парушэнняў Дэпартаментам дзяржаўнай інспекцыі працы пастаянна праводзіцца тлумачальная праца па пытаннях заканадаўства аб працы ў сродках масавай інфармацыі, на навучальных семінарах для кіраўнікоў і работнікаў арганізацый, сходах калектываў работнікаў, у агульнаадукацыйных установах, а таксама ажыццяўляецца ўзаемадзеянне з органамі пракуратуры, мясцовымі выканаўчымі і распарадчымі органамі па пытаннях заканадаўства аб працы, арганізуюцца і праводзяцца "прамыя" і " гарачыя лініі», "выязныя прыёмныя" грамадзян з удзелам прадстаўнікоў мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, прыём грамадзян дзяржаўнымі інспектарамі працы непасрэдна ў арганізацыях падчас правядзення праверак.
  • На падставе аналізу прычын і ўмоў парушэнняў, якія ўстанаўліваюцца ў ходзе ажыццяўлення дзяржаўнымі інспектарамі працы нагляду за выкананнем наймальнікамі патрабаванняў заканадаўства аб працы, можна зрабіць выснову аб тым, што большасць парушэнняў, якія дапускаюцца наймальнікамі, закранае менавіта працоўныя адносіны.
  • Найбольшая колькасць парушэнняў звязана з пытаннямі аплаты працы, паколькі матэрыяльны дабрабыт работніка знаходзіцца ў прамой залежнасці ад памеру і своечасовасці атрымання ім заробнай платы. Значнасць своечасовай выплаты заробнай платы падкрэсліваецца і памерам штрафных санкцый, якія ўжываюцца за дадзенае парушэнне. Так часткай першай артыкула 9.19 Кодэкса Рэспублікі Беларусь аб адміністрацыйных правапарушэннях (далей – КоАП) прадугледжана, што парушэнне наймальнікам або ўпаўнаважанай службовай асобай наймальніка парадку і тэрмінаў выплаты заробнай платы цягне накладанне штрафу ў памеры ад чатырох да дваццаці базавых велічынь, а на юрыдычную асобу – да ста базавых велічынь.
  • Правапрымяняльная практыка да правапарушэнняў, прадугледжаных часткай першай артыкула 9.19 КоАП, адносіць не толькі парушэнне перыядычнасці і тэрмінаў выплаты заробнай платы работнікам, устаноўленых калектыўнымі дамовамі, працоўнымі дамовамі (кантрактамі), але і такія парушэнні, як несвоечасовая выплата работніку ўсіх сум, належных ад наймальніка пры звальненні, і несвоечасовая выплата сярэдняга заробку за час працоўнага адпачынку.
  • Нярэдка наймальнікамі дапускаецца невыкананне іншых гарантый, якія прадастаўлены работнікам у сферы аплаты працы. Напрыклад, невыкананне артыкула 95 Працоўнага кодэкса Рэспублікі Беларусь (далей-Кодэкс) , які прадугледжаны абавязак наймальніка выдаваць работніку аванс пры накіраванні ў службовую камандзіроўку, аплачваць сутачныя і іншыя камандзіровачныя выдаткі.
  • Нягледзячы на сацыяльную накіраванасць дзяржаўнай палітыкі і наяўную тэндэнцыю росту заробнай платы ў парушэнне патрабаванняў артыкула 59 кодэкса маюць месца выпадкі выплаты работнікам заробнай платы ў памеры, ніжэй устаноўленага заканадаўствам памеру мінімальнай заробнай платы.
  • Не заўсёды пры несвоечасовай выплаце заробнай платы, а таксама ў сувязі з інфляцыяй наймальнікамі ў адпаведнасці з патрабаваннямі артыкула 58 кодэкса ажыццяўляецца яе індэксацыя ў парадку і на ўмовах, прадугледжаных заканадаўствам.
  • Нярэдкія выпадкі, калі наймальнікамі не выконваюцца гарантыі па аплаце працы работнікаў за працу ў звышвызначаны час, у дзяржаўныя святы, святочныя і выхадныя дні, прадугледжаныя артыкулам 69 Кодэкса.
  • Адначасова з мэтай утойвання выканання работнікамі звышурочнай працы наймальнікі наўмысна не вядуць улік звышурочных работ, выкананых кожным работнікам, чым дапускаюць парушэнне артыкула 122 кодэкса. Пры гэтым наймальнік у парушэнне патрабаванняў артыкула 133 кодэкса пазбягае абавязку па ўліку яўкі работнікаў на працу і сыходу з яе, а час выканання работнікамі звышурочных работ у гэтым выпадку не заносіцца ў табель і не ўлічваецца асобна.
  • Дапускаюцца парушэнні патрабаванняў артыкула 80 Кодэкса, якія ўстанаўліваюць абавязак наймальніка па выдачы работніку штомесяц разліковага лістка з указаннем у ім складовых частак заробнай платы, належнай работніку за адпаведны перыяд, памераў утрыманняў з заробнай платы, а таксама агульнай сумы заробнай платы, якая падлягае выплаце.
  • Значная колькасць парушэнняў дапускаецца наймальнікамі пры афармленні, прадаўжэнні і спыненні працоўных адносін з працаўнікамі.
  • Нягледзячы на заканадаўчае замацаванне пісьмовай формы працоўнага дагавора (кантракту), да цяперашняга часу наймальнікамі не заўсёды выконваюцца патрабаванні артыкула 18 кодэкса, мяркуючы, што дастатковым з'яўляецца напісанне пісьмовай заявы работнікам або выданне загаду (распараджэння) аб прыёме на працу.
  • Пры гэтым забываючы або адмыслова, у парушэнне патрабаванняў артыкула 54 кодэкса пры прыёме на працу наймальнік не знаёміць работніка пад роспіс з даручанай працай (службовай інструкцыяй, характарыстыкай работ), умовамі і аплатай працы, калектыўнай дамовай і дакументамі, якія рэгламентуюць унутраны працоўны распарадак (ПВТР), не тлумачыць яго правы і абавязкі, што ў далейшым прыводзіць да скаргаў з боку работнікаў арганізацый і як следства – прымяненне да наймальніка з боку Дэпартамента дзяржаўнай інспекцыі працы штрафных санкцый.
  • Маюць месца выпадкі парушэння патрабаванняў артыкула 25 Кодэкса, у частцы выдання наймальнікам загаду (распараджэння) аб прыёме на працу да заключэння з работнікам ва ўстаноўленым парадку працоўнага дагавора (кантракту) і не аб'явы работніку такога загаду пад роспіс.
  • Часта ў працоўных дагаворах (кантрактах), заключаных з работнікамі арганізацый, у парушэнне патрабаванняў артыкула 19 Кодэкса адсутнічаюць абавязковыя звесткі і ўмовы, прадугледжаныя заканадаўствам.
  • Найбольш частым парушэннем пры заключэнні кантракту з работнікам з'яўляецца адсутнасць у ім дадатковых мер стымулявання працы, у тым ліку прадастаўлення дадатковага заахвочвальнага водпуску з захаваннем заробнай платы да пяці каляндарных дзён і павышэння тарыфнай стаўкі (акладу) (не больш чым на 50 працэнтаў, калі большы памер не прадугледжаны заканадаўствам), вызначаных падпунктам 2.5 пункта 2 Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 ліпеня 1999 г. № 29» Аб дадатковых мерах па ўдасканаленні працоўных адносін, умацаванні працоўнай і выканальніцкай дысцыпліны", а таксама заключэнне з работнікам кантракту на тэрмін менш за адзін год.
  • У многіх арганізацыях, незалежна ад формаў уласнасці, дапускаюцца парушэнні патрабаванняў артыкула 30 кодэкса ў частцы незаключэння з работнікам працоўнага дагавора (кантракту) з захаваннем патрабаванняў артыкулаў 18 і 19 Кодэкса пры перакладзе яго на іншую працу.
  • Нярэдкія выпадкі, калі наймальнікі дапускаюць парушэнні патрабаванняў Указа Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 12 красавіка 2000 г. № 180 "аб парадку прымянення Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 26 ліпеня 1999 г. № 29" (са зменамі і дапаўненнямі) пры падаўжэнні тэрміну дзеяння (заключэнні новага) кантракту з работнікам.
  • Даволі часта пры змене работнікам сістэмы і памераў аплаты працы, гарантый рэжыму працы, разраду, назвы прафесіі, пасады, устанаўленні або адмене няпоўнага працоўнага часу, сумяшчэнні прафесій і інш. умоў, якія ўстанаўліваюцца ў адпаведнасці з Кодэксам, наймальнікамі не выконваецца парадак змянення істотных умоў працы, устаноўлены артыкулам 32 кодэкса і падпунктам 3.2 пункта 3 Дэкрэта Прэзідэнта Рэспублікі Беларусь ад 15 снежня 2014 г. № 5 "аб узмацненні патрабаванняў да кіруючых кадраў і работнікаў арганізацый" (далей-дэкрэт № 5) які прадугледжвае абавязак наймальніка папярэдзіць работніка аб змене істотных умоў працы пісьмова не пазней чым за сем каляндарных дзён, пры гэтым абгрунтаваўшы такое змяненне вытворчымі, арганізацыйнымі або эканамічнымі прычынамі.
  • Нягледзячы на вычарпальны пералік падстаў адхілення работнікаў ад працы, устаноўлены артыкулам 49 кодэкса і падпунктам 3.4 пункта 3 дэкрэта № 5 наймальнік часам знаходзіць свае асабістыя матывы для адхілення работніка ад працы. Напрыклад, у выпадку адмовы работніка выконваць пісьмовыя або вусныя загады (распараджэнні) наймальніка, якія супярэчаць заканадаўству і лакальным нарматыўным прававым актам, або працу, не абумоўленую працоўным дагаворам (кантрактам), што з'яўляецца недапушчальным.
  • Яндекс.Метрика