1. Дэпартамент дзяржаўнай інспекцыі працы Міністэрства працы і сацыяльнай абароны Рэспублікі Беларусь (далей – Дэпартамент) з'яўляецца структурным падраздзяленнем цэнтральнага апарату Міністэрства працы і сацыяльнай абароны (далей – Міністэрства) з правамі юрыдычнай асобы, надзеленым дзяржаўна-ўладнымі паўнамоцтвамі і ажыццяўляе нагляд за выкананнем заканадаўства аб працы і аб ахове працы.

У склад Дэпартамента ўваходзяць упраўленні, аддзелы, адасобленыя тэрытарыяльныя падраздзяленні (абласныя, Мінскае гарадское ўпраўленні). У склад адасобленых тэрытарыяльных падраздзяленняў (абласных упраўленняў) уваходзяць міжраённыя аддзелы.

2. Дэпартамент мае самастойны баланс, рахункі ў банках, пячатку і бланкі з выявай Дзяржаўнага герба Рэспублікі Беларусь, са сваёй назвай i найменнем Міністэрства, а таксама іншыя пячаткі і штампы.

3. У сваёй дзейнасці Дэпартамент узаемадзейнічае з рэспубліканскімі органамі дзяржаўнага кіравання, іншымі арганізацыямі, падпарадкаванымі Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовымі выканаўчымі і распарадчымі органамі, Камітэтам дзяржаўнага кантролю, Следчым камітэтам, Дзяржаўным камітэтам судовых экспертыз, органамі пракуратуры, прафсаюзамі.

4. Задачамі Дэпартамента з'яўляюцца:

ажыццяўленне нагляду за выкананнем заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

выяўленне і спыненне парушэнняў заканадаўства аб працы і аб ахове працы.

5. Дэпартамент у адпаведнасці з ускладзенымі на яго задачамі выконвае наступныя функцыі:

5.1. ажыццяўляе нагляд за выкананнем рэспубліканскімі органамі дзяржаўнага кіравання, іншымі арганізацыямі, падпарадкаванымі Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовымі выканаўчымі і распарадчымі органамі, працадаўцамі заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

5.2. заслухоўвае на пасяджэннях калегіі дэпартамента ўпаўнаважаных службовых асоб рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, іншых арганізацый, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў і працадаўцаў па пытаннях выканання заканадаўства аб працы і аб ахове працы, атрымлівае ад іх тлумачэнні па фактах выяўленых парушэнняў;

5.3. уносіць ва ўстаноўленым парадку прапановы аб прыпыненні або адмене дзеяння супярэчачых заканадаўству аб працы і аб ахове працы нарматыўных прававых актаў, у тым ліку тэхнічных нарматыўных прававых актаў, якія з'яўляюцца ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі і пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь абавязковымі для выканання, лакальных прававых актаў;

5.4. уносіць прапановы адпаведным рэспубліканскім органам дзяржаўнага кіравання, іншым арганізацыям, падпарадкаваным Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовым выканаўчым і распарадчым органам і наймальнікам аб прыцягненні да адказнасці работнікаў, у тым ліку службовых асоб, якія дапусцілі парушэнні заканадаўства аб працы і аб ахове працы, аж да вызвалення іх ад займаемай пасады служачага;

5.5. інфармуе пры неабходнасці рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, іншыя арганізацыі, падпарадкаваныя Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовыя выканаўчыя і распарадчыя органы, органы пракуратуры, працадаўцаў аб выніках праведзеных праверак, маніторынгаў выканання заканадаўства аб працы і аб ахове працы для прыняцця неабходных мер па ліквідацыі выяўленых парушэнняў;

5.6. у выпадках выяўлення парушэнняў патрабаванняў па ахове працы, якія ствараюць пагрозу захаванню жыцця, здароўю і працаздольнасці працуючых у працэсе іх працоўнай дзейнасці, інфармуе для прыняцця мер рэспубліканскія органы дзяржаўнага кіравання, іншыя арганізацыі, падпарадкаваныя Ураду Рэспублікі Беларусь, якія маюць права прыпыняць ліцэнзію, атэстацыю, акрэдытацыю і ануляваць пасведчанні і сертыфікаты;

5.7. выносіць правяраемым працадаўцам абавязковыя для выканання патрабаванні аб ліквідацыі выяўленых парушэнняў нарматыўных прававых актаў, у тым ліку тэхнічных нарматыўных прававых актаў, якія з'яўляюцца ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі і пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь абавязковымі для выканання, якія змяшчаюць патрабаванні заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

5.8. праводзіць спецыяльныя расследаваннi няшчасных выпадкаў на вытворчасці і ўдзельнічае ва ўстаноўленым парадку ў расследаванні прафесійных захворванняў, ажыццяўляе нагляд за правільным і своечасовым расследаваннем, афармленнем і ўлікам няшчасных выпадкаў, а таксама выкананнем мерапрыемстваў па ліквідацыі іх прычын;

5.9. удзельнічае ў разглядзе ва ўстаноўленым парадку ў межах сваёй кампетэнцыі праектаў нарматыўных прававых актаў, якія змяшчаюць патрабаванні заканадаўства аб працы і аб ахове працы, у тым ліку тэхнічных нарматыўных прававых актаў, якія з'яўляюцца ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі і пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь абавязковымі для выканання;

5.10. ажыццяўляе нагляд за забеспячэннем работнікаў сродкамі індывідуальнай абароны;

5.11. ажыццяўляе аналіз парушэнняў заканадаўства аб працы і аб ахове працы, няшчасных выпадкаў на вытворчасці, уносіць ва ўстаноўленым парадку прапановы па іх папярэджанні;

5.12. аказвае кансультатыўную дапамогу бакам калектыўных працоўных адносін у мэтах прадухілення ўзнікнення калектыўных працоўных спрэчак;

5.13. вядзе ўлік узнікшых калектыўных працоўных спрэчак і створаных працоўных арбітражаў;

5.14. вядзе прыём грамадзян, упаўнаважаных службовых асоб працадаўцаў па пытаннях, аднесеных да кампетэнцыі Дэпартамента;

5.15. складае пратаколы аб адміністрацыйных правапарушэннях і разглядае справы аб адміністрацыйных правапарушэннях у выпадках і парадку, устаноўленых заканадаўчымі актамі;

5.16. разглядае ў межах сваёй кампетэнцыі ў парадку, устаноўленым заканадаўствам, звароты (прапановы, заявы, скаргі) грамадзян і юрыдычных асоб;

5.17. садзейнічае вывучэнню працадаўцамі і працуючымi заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

5.18. выяўляе факты заключэння грамадзянска-прававых дагавораў, прадметам якіх з'яўляецца выкананне работ, аказанне паслуг, стварэнне аб'ектаў інтэлектуальнай уласнасці, якія згодна з заканадаўствам аб працы павінны ажыццяўляцца на падставе працоўнага дагавора, і паведамляе органы пракуратуры аб выяўленых фактах парушэння заканадаўства для прыняцця неабходных мер;

5.19. устанаўлівае факты здзяйснення правапарушэнняў юрыдычнымі асобамі, індывідуальнымі прадпрымальнікамі, фізічнымі асобамі, якія ажыццяўляюць дзейнасць па аказанні паслуг у сферы аграэкатурызму, якія прадстаўляюць работу па грамадзянска-прававых дагаворах, прадметам якіх з'яўляецца выкананне работ, аказанне паслуг, стварэнне аб'ектаў інтэлектуальнай уласнасці;

5.20. узаемадзейнічае ў межах прадастаўленых паўнамоцтваў з міжнароднымі арганізацыямі замежных дзяржаў па пытаннях, якія ўваходзяць у кампетэнцыю Міністэрства, прадстаўляе інтарэсы Міністэрства ў гэтых арганізацыях, а таксама ва ўстаноўленым парадку падрыхтоўвае да заключэння Міжнародныя дагаворы міжведамаснага характару;

5.21. выконвае іншыя функцыі, прадугледжаныя заканадаўствам.

6. Дэпартамент для выканання ўскладзеных на яго задач і функцый мае права:

6.1. уносіць на разгляд Міністэрства прапановы па пытаннях, аднесеных да кампетэнцыі Дэпартамента, у тым ліку праекты нарматыўных прававых актаў, якія змяшчаюць патрабаванні заканадаўства аб працы і аб ахове працы, тэхнічных нарматыўных прававых актаў, якія з'яўляюцца ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі і пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь абавязковымі для выканання;

6.2. прыцягваць пры неабходнасці адпаведных экспертаў і спецыялістаў да ўдзелу ў правядзенні праверак выканання заканадаўства аб працы і аб ахове працы, спецыяльных расследаванняў няшчасных выпадкаў на вытворчасці;

6.3. запытваць і бязвыплатна атрымліваць ад рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, іншых арганізацый, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў, іншых арганізацый інфармацыю па пытаннях, якія ўваходзяць у яго кампетэнцыю, у парадку, устаноўленым заканадаўствам;

6.4. патрабаваць ад праектных арганізацый, арганізацый-вытворцаў унясення змяненняў у тэхналагічныя працэсы, канструкцыі станкоў, машын і іншага абсталявання, якія не адпавядаюць патрабаванням па ахове працы, і ўносіць ва ўстаноўленым парадку прапановы аб спыненні іх вытворчасці;

6.5. выносіць рашэнне аб спагнанні заработнай платы і (або) іншых выплат, якія вырабляюцца ў адпаведнасці з заканадаўствам аб працы, і прад'яўляць у інтарэсах работніка дадзенае рашэнне ў органы прымусовага выканання разам з прадстаўленнем аб узбуджэнні выканаўчага вядзення;

6.6. выносіць рашэнне аб спагнанні ўзнагароджанняў па грамадзянска-прававых дагаворах і прад'яўляць у інтарэсах грамадзяніна дадзенае рашэнне ў органы прымусовага выканання разам з прадстаўленнем аб узбуджэнні выканаўчага вядзення;

6.7. садзейнічаць ва ўстаноўленым парадку ў фарміраванні дзяржаўных праграм у межах сваёй кампетэнцыі;

6.8. арганізоўваць павышэнне кваліфікацыі дзяржаўных інспектараў працы і іншых работнікаў Дэпартамента, фарміраваць яго кадравы рэестр;

6.9. звяртацца ў эканамічны суд з заявай аб ліквідацыі арганізацыі, у якой выяўлена сістэматычнае грубае парушэнне заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

6.10. выклікаць прадстаўнікоў правяраемага працадаўцы, а таксама іншых асоб, якія маюць дакументы і (або) інфармацыю аб дзейнасці правяраемага працадаўцы;

6.11. ажыццяўляць іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўствам.

7. Службовыя асобы Дэпартамента, якія з'яўляюцца дзяржаўнымі інспектарамі працы, маюць права:

7.1. свабодна ўваходзіць у капітальныя будынкі (збудаванні), ізаляваныя памяшканні, на тэрыторыю правяраемага працадаўцы ў парадку, устаноўленым заканадаўствам;

7.2. знаёміцца з дакументамі, вядзенне якіх прадпісана заканадаўствам аб працы і аб ахове працы, для праверкі іх адпаведнасці заканадаўству, запытваць копіі названых дакументаў, калі на гэта адсутнічаюць устаноўленыя заканадаўствам абмежаванні;

7.3. атрымліваць ад працадаўцаў і іх упаўнаважаных службовых асоб неабходныя дакументы, звязаныя з выплатай заработнай платы;

7.4. праводзіць ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку маніторынг, накіроўваць рэкамендацыі па ліквідацыі і недапушчэнні недахопаў, выяўленых у выніку маніторынгу;

7.5. прымаць меры прафілактычнага і папераджальнага характару ў парадку, устаноўленым Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь;

7.6. выносіць ва ўстаноўленым заканадаўствам парадку прапановы аб прыпыненні (забароне) дзейнасці працадаўцы (яго цэхаў, вытворчых участкаў), аб'екта будаўніцтва, абсталявання ў выпадку выяўлення парушэнняў патрабаванняў па ахове працы, якія ствараюць пагрозу жыццю і здароўю працуючых;

7.7. адбіраць для аналізу ўзоры выкарыстоўваемых або апрацоўваемых матэрыялаў і рэчываў пры ўмове паведамлення аб гэтым правяраемаму працадаўцы ці ўпаўнаважанай службовай асобы і адсутнасці абмежаванняў на іх адабранне;

7.8. устанаўліваць факт парушэння наймальнікам заканадаўства аб працы і аб ахове працы, калектыўнай дамовы, пагаднення або працоўнага дагавора, які дае права работніку патрабаваць датэрміновае скасаванне працоўнага дагавора;

7.9. праводзіць пазапланавыя тэматычныя аператыўныя праверкі выканання заканадаўства аб працы ў мэтах устанаўлення фактаў дапушчэння грамадзян да выканання работы без заключэння з імі працоўных дагавораў у парадку, устаноўленым заканадаўствам аб працы;ׅ

7.10. расследаваць у парадку, устаноўленым заканадаўствам, няшчасныя выпадкі на вытворчасці, прымаць удзел у расследаванні прафесійных захворванняў;

7.11. у выпадках, прадугледжаных заканадаўствам, складаць пратаколы па справах аб адміністрацыйных правапарушэннях;

7.12. патрабаваць ад працадаўцаў стварэння неабходных умоў для ажыццяўлення сваіх паўнамоцтваў;

7.13. удзельнічаць у рабоце камісій для праверкі ведаў па пытаннях аховы працы;

7.14. ажыццяўляць іншыя паўнамоцтвы ў адпаведнасці з заканадаўствам.

8. Дырэктар дэпартамента, яго намеснікі, начальнікі абласных i Мiнскага гарадскога ўпраўленняў Дэпартамента, іх намеснікі, начальнікі міжраённых аддзелаў, іх намеснікі, якія з'яўляюцца дзяржаўнымі інспектарамі працы, акрамя правоў, названых впункте 7 гэтага Палажэння, маюць права:

8.1. разглядаць матэрыялы праверкі выканання заканадаўства аб працы і аб ахове працы, маніторынгу выканання заканадаўства аб ахове працы;

8.2. выносіць правяраемым працадаўцам абавязковыя для выканання патрабаванні аб ліквідацыі выяўленых парушэнняў нарматыўных прававых актаў, у тым ліку тэхнічных нарматыўных прававых актаў, якія з'яўляюцца ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі і пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь абавязковымі для выканання, якія змяшчаюць патрабаванні аб працы і аб ахове працы;

8.3. уносіць у парадку, устаноўленым заканадаўствам, правяраемым працадаўцам прапанову аб правядзенні экспертызы капітальных будынкаў (будынкаў, збудаванняў), ізаляваных памяшканняў, вытворчых працэсаў, абсталявання і іншых аб'ектаў, якія ствараюць непасрэдную небяспеку для жыцця і здароўя працуючых і навакольных, або прызначаць правядзенне такой экспертызы;

8.4. патрабаваць ад правяраемых працадаўцаў адхілення ад выканання работ (аказання паслуг) у адпаведны дзень (змену) працуючых, якія з'явіліся на працы ў стане алкагольнага, наркатычнага або таксічнага ап'янення, якія не выкарыстоўваюць патрабаваныя сродкі індывідуальнай абароны, якія не прайшлі ва ўстаноўленым парадку навучанне, стажыроўку, інструктаж і праверку ведаў па пытаннях аховы працы, медыцынскі агляд;

8.5. забараняць прымяненне сродкаў індывідуальнай абароны і сродкаў калектыўнай абароны, якія не адпавядаюць умовам працы і не адпавядаюць патрабаванням тэхнічных нарматыўных прававых актаў, якія з'яўляюцца ў адпаведнасці з заканадаўчымі актамі і пастановамі Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь абавязковымі для выканання, тэхнічных рэгламентаў Мытнага саюза і Еўразійскага эканамічнага саюза;

8.6. разглядаць справы аб адміністрацыйных правапарушэннях, пратаколы аб здзяйсненні якіх складзеныя службовымі асобамі Дэпартамента.

9. Дзяржаўны інспектар працы ажыццяўляе сваю дзейнасць у межах паўнамоцтваў, прадастаўленых актамі заканадаўства.

10. Дзяржаўны інспектар працы пры ажыццяўленні сваіх правоў і выкананні абавязкаў з'яўляецца паўнамоцным прадстаўніком дзяржавы і знаходзіцца пад яго абаронай, незалежна ад дзяржаўных органаў, службовых асоб.

11. Дзяржаўнаму інспектару працы забараняецца выдаваць звесткі аб крыніцы атрымання інфармацыі аб парушэннях заканадаўства аб працы і аб ахове працы ў выпадках, вызначаных заканадаўствам.

12. Дэпартамент узначальвае дырэктар, які назначаецца на дзяржаўную грамадзянскую пасаду і прызначаны Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь па ўзгадненні з Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. Дырэктар дэпартамента падпарадкоўваецца Міністру працы і сацыяльнай абароны (далей – Міністр) і яго намесніку, які курыруе дзейнасць Дэпартамента.

Дырэктар дэпартамента з'яўляецца членам калегіі Міністэрства па пасадзе, мае намеснікаў, у тым ліку аднаго першага. Намеснікі дырэктара Дэпартамента прызначаюцца на дзяржаўную грамадзянскую пасаду і вызваляюцца ад яе Міністрам па ўзгадненні з Саветам Міністраў Рэспублікі Беларусь. Намеснікі дырэктара Дэпартамента з'яўляюцца дзяржаўнымі інспектарамі працы.

13. Дырэктар Дэпартамента:

13.1. кіруе дзейнасцю Дэпартамента і нясе персанальную адказнасць за рэалізацыю дзяржаўна-ўладных паўнамоцтваў па ажыццяўленні нагляду за выкананнем заканадаўства аб працы і аб ахове працы і выкананнi ўскладзеных на Дэпартамент задач і функцый;

13.2. выдае ў межах сваёй кампетэнцыі загады па напрамках дзейнасці Дэпартамента, сцвярджае палажэнні аб структурных падраздзяленнях і аб адасобленых тэрытарыяльных падраздзяленнях Дэпартамента;

13.3. размяркоўвае абавязкі паміж намеснікамі дырэктара Дэпартамента;

13.4. прадстаўляе інтарэсы Дэпартамента ў рэспубліканскіх органах дзяржаўнага кіравання і іншых арганізацыях, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовых выканаўчых і распарадчых органах;

13.5. у межах, вызначаных Міністэрствам, на падставе заканадаўства распараджаецца маёмасцю Дэпартамента, у тым ліку грашовымі сродкамі, без даверанасці дзейнічае ад імя Дэпартамента, адкрывае рахункі ў банках;

13.6. забяспечвае захаванне вытворча-тэхналагічнай, выканальніцкай і працоўнай дысцыпліны работнікамі Дэпартамента;

13.7. у адпаведнасці з заканадаўствам прызначае (прымае на працу) на Дзяржаўныя грамадзянскія пасады, пасады служачых (прафесіі рабочых) і вызваляе ад іх (звальняе) работнікаў Дэпартамента, прымяняе да іх меры заахвочвання, накладае дысцыплінарныя спагнанні;

13.8. ажыццяўляе іншыя паўнамоцтвы ў межах сваёй кампетэнцыі.

14. Дырэктар дэпартамента з'яўляецца галоўным дзяржаўным інспектарам працы Рэспублікі Беларусь, які:

14.1. падрыхтоўвае рэкамендацыі па арганізацыі і правядзенні нагляду за выкананнем заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

14.2. пісьмова патрабуе ад адпаведных рэспубліканскіх органаў дзяржаўнага кіравання, іншых арганізацый, падпарадкаваных Ураду Рэспублікі Беларусь, мясцовых выканаўчых і распарадчых органаў прыцягнення да дысцыплінарнай адказнасці службовых асоб, якія груба парушаюць заканадаўства аб працы і аб ахове працы;

14.3. прымае рашэнні аб накіраванні дзяржаўных інспектараў працы для правядзення праверак, маніторынгаў, расследавання няшчасных выпадкаў на вытворчасці;

14.4. пры разглядзе скаргаў работнікаў і іншых грамадзян, працадаўцаў і іх упаўнаважаных службовых асоб на дзеянні (бяздзейнасць), рашэнні дзяржаўных інспектараў працы прымае адно з наступных рашэнняў:

пакідае рашэнне без змены, а скаргу без задавальнення;

адмяняе рашэнне і накіроўвае скаргу на новы разгляд;

адмяняе рашэнне і задавальняе скаргу;

змяняе меру і (або) від спагнання ў межах, прадугледжаных нарматыўнымі прававымі актамі;

14.5. зацвярджае па ўзгадненні з Міністрам структуру і штатны расклад Дэпартамента ў межах устаноўленых колькасці работнікаў Міністэрства і выдаткаў на яго ўтрыманне.

15. Для калектыўнага абмеркавання найбольш важных пытанняў па рашэнні Міністэрства ў Дэпартаменце ствараецца калегія колькасцю сем чалавек у складзе дырэктара Дэпартамента (старшыня калегіі), яго намеснікаў, намесніка Міністра, які курыруе дзейнасць Дэпартамента, і іншых работнікаў Дэпартамента.

Палажэнне аб калегіі і яе персанальны склад зацвярджаюцца Міністрам па прадстаўленні дырэктара Дэпартамента.

У выпадку ўзнікнення рознагалоссяў паміж дырэктарам дэпартамента і членамі калегіі рашэнне прымае дырэктар дэпартамента, інфармуючы аб узнікшых рознагалоссях Міністра. Члены калегіі могуць праінфармаваць Міністра аб сваім меркаванні.

Рашэнні калегіі афармляюцца пратаколам.

16. Фінансаванне дзейнасці Дэпартамента ажыццяўляецца на падставе каштарысу, які зацвярджаецца Міністрам у межах расходаў, прадугледжаных у рэспубліканскім бюджэце на фінансаванне Міністэрства.

Вядзенне бухгалтарскага ўліку і справаздачнасці, справаводства ажыццяўляецца Дэпартаментам.

17. Маёмасць Дэпартамента з'яўляецца рэспубліканскай уласнасцю і замацоўваецца за ім на праве аператыўнага кіравання.

18. Месца знаходжання Дэпартамента: г. Мінск, прасп. Пераможцаў, д. 23, корп. 2.